Filharmonia Łódzka - Historia

 

Dzieje Filharmonii Łódzkiej im. Artura Rubinsteina rozpoczynają się 17 lutego 1915 roku. Wówczas, w nieistniejącym dziś teatrze „Wielkim” przy ówczesnej ulicy Konstantynowskiej odbył się Wielki Koncert Symfoniczny „na korzyść niezamożnych artystów-muzyków”, zorganizowany przez pianistę, kompozytora i dyrygenta Tadeusza Mazurkiewicza, skrzypka-amatora i właściciela składu nutowego Józefa Friedberga oraz  Gotliba Teschnera, właściciela księgarni, składu instrumentów muzycznych i nauczyciela gry na wiolonczeli. Uczestniczyło w nim 60  profesjonalistów i amatorów.


Koncert okazał się przedsięwzięciem udanym, zatem podjęto decyzję o dalszej pracy już jako Łódzka Orkiestra Symfoniczna. Powołano tymczasowy Zarząd. Dyrekcję i kierownictwo artystyczne objął Tadeusz Mazurkiewicz.


Był to początek długiej drogi zespołu do uzyskania własnej siedziby i statusu stałej orkiestry.


Perspektywy stabilizacji pojawiły się już 16 kwietnia 1915 r., kiedy ŁOS objął mecenatem łódzki przemysłowiec Karol Wilhelm Scheilbler. Próby odbywały się odtąd w  wzniesionym w 1887 r. przez Ignacego Vogla Łódzkim Domu Koncertowym przy ulicy Dzielnej, i gdzie pierwszy koncert ŁOS (piąty od powstania zespołu) odbył się 13 maja 1915 roku.


W sezonach letnich orkiestra koncertowała w parku im. Staszica przy ulicy Dzielnej 60, ekskluzywnym Helenowie oraz ogrodzie Grand-Hotelu. Koncerty organizowała orkiestra, organizowały je łódzkie stowarzyszenia, a także polscy i zagraniczni impresariowie. Był wśród nich łódzki księgarz Alfred Strauch, który około roku 1918 stał się właścicielem gmachu i przejął nad nim zarząd. Z początkiem sezonu 1921/22 zmienił nazwę gmachu na „Filharmonja”. W tym czasie również orkiestra zmieniła nazwę na „Łódzka Orkiestra Filharmoniczna". Współpraca z Alfredem Strauchem,  początkowo zgodna, obfitując jednak z czasem w szereg burzliwych zdarzeń, z pewnymi przerwami przetrwała wiele lat. Zakończyła ją samobójcza śmierć Straucha w 1934 roku. Odtąd działalność orkiestry niemal  całkowicie zanikła. Niekorzystnym dla niej był również fakt, że zespołowi przybył  poważny konkurent – założona w 1936 roku orkiestra Związku Muzyków Chrześcijan z siedzibą w  YMCA.


Władze miasta, dążąc do przywrócenia działalności „Filharmonji”, zwróciły się do Konserwatorium Warszawskiego o pomoc w stworzeniu z działających w mieście dwóch zespołów, jednej, profesjonalnej orkiestry. Wydelegowany z Warszawy Tomasz Kiesewetter  przybył do Łodzi wiosną 1938 roku. Udało mu się nie tylko doprowadzić do poniesienia poziomu artystycznego zespołów, ale i do wspólnego koncertu, który był obiecującym wstępem dalszej pracy. Przerwał ją jednak wybuch II wojny światowej.


Po wyzwoleniu Filharmonia Łódzka jako pierwsza w kraju wznowiła działalność koncertową.  Gmach dawnej „Filharmonji” musiał być jednak wyremontowany, zatem pierwszy powojenny koncert odbył się w tymczasowej siedzibie łódzkiej filharmonii - w Sali kina „Bałtyk” 15 czerwca 1945 roku. Orkiestrę poprowadził dyrektor Zdzisław Górzyński, a solistą był pianista - Zbigniew Drzewiecki. 


Uroczysta inauguracja pierwszej w historii Łodzi stałej siedziby filharmonii nastąpiła dopiero 4 czerwca 1948 roku. Filharmonii Łódzkiej nie było jednak dane długo cieszyć się własnym gmachem, bowiem jego stan techniczny z  roku na rok pogarszał się, aż w końcu lat 80. XX w. budynek, zagrażając bezpieczeństwu przebywających w nim ludzi, został zamknięty i w końcu zburzony.


Na szczęście nie sprawdziły się najgorsze prognozy i nieprzerwanie działająca instytucja w grudniu 2004 roku wprowadziła się do nowego gmachu, wzniesionego w miejscu dawnego Łódzkiego Domu Koncertowego, kontynuując zapoczątkowaną ponad 120 lat temu artystyczną historię miejsca. Tworzyli ją artyści tej miary, co  pianiści: Aleksander Michałowski, Maurycy Rosenthal, Zbigniew Drzewiecki, Józef Hofman, Raul Koczalski, Wanda Landowska Witold Małcużyński, Henryk Melcer, Ignacy Jan Paderewski, Artur Rubinstein, Camille Saint-Saëns, Karol Szymanowski, skrzypkowie, m.in. Stanisław Barcewicz, Bronisław Huberman, Paweł Kochanski, Pablo Sarasate, Dawid i Igor Ojstrach, wiolonczeliści Leopold Roztropowicz, Eli Kochański, wielkie sławy wokalne, m.in. Marcelina Sembrich-Kochańska, Ada Sari, Adam Didur, Ignacy Dygas, Władysław Mierzwiński i wielu innych. Koncertami dyrygowali m. in. Walerjan Bierdjajew, Henryk Czyż, Antoni Wit, Bogdan Wodiczko czy Krzysztof Penderecki. 
Za dwa lata, w 2015 roku, Filharmonia Łódzka od 1984 roku nosząca imię Artura Rubinsteina, w swoim nowym gmachu uroczyście obchodzić będzie stulecie swoich dziejów.

 

Bożena Pellowska-Chudobińska
Archiwista FŁ

Kopiowanie wyłącznie za zgodą autorki.
b.pellowska.chudobinska@filharmonia.lodz.pl 

design by Makolab